مركز اطلاعات و مدارك اسلامى
326
فرهنگ نامه اصول فقه ( فارسى )
حجامت كرده و پزشك حجامتكننده بايد روزه خود را افطار كنند » ، با حديث واحدى كه از « ابن عباس » نقل شده است : « انه صلّى اللّه عليه و آله احتجم و هو صائم ؛ پيامبر صلّى اللّه عليه و آله حجامت كرد ، درحالىكه روزهدار بود » . در تعارض خبر واحد و خبر متواتر ، خبر متواتر مقدم مىشود ، زيرا خبر متواتر ، قطعى الصدور و خبر واحد ، ظنى الصدور است . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 176 . تعارض خبر واحد و خبر واحد تنافى ميان مدلول دو خبر واحد تعارض خبر واحد و خبر واحد ، از اقسام تعارض سنت و سنت و به معناى تنافى ميان مدلول دو خبر واحد است ، مثل اينكه خبر واحدى ، به وجوب نماز جمعه و خبر واحد ديگرى ، به عدم وجوب آن حكم كرده است . در تعارض دو خبر واحد ، اگر جمع عرفى ممكن نباشد ، بايد به يكى از مرجحات دلالى ، سندى و جهتى مراجعه كرد . در صورت تعادل ، عدهاى از اصوليون به تساقط و برخى ديگر به تخيير معتقد شدهاند . رشاد ، محمد ، اصول فقه ، ص ( 305 - 300 ) . تعارض خبر و خبر ر . ك : تعارض سنت و سنت تعارض خبرين ر . ك : تعارض سنت و سنت تعارض خبرين متواتر ر . ك : تعارض خبر متواتر و خبر متواتر تعارض خبرين مظنون الصدور تنافى ميان مدلول دو خبر ظنّى الصدور تعارض خبرين مظنون الصدور ، مقابل تعارض خبرين مقطوع الصدور است و به تنافى مدلول دو خبرى كه صدور آنها ظنى است ، اطلاق مىشود ، مانند : تعارض مدلول دو خبر واحد كه در يكى از آنها آمده است : « لحم الحمير حرام » ، و در خبر ديگر آمده است : « لحم الحمير حلال » . در تعارض دو خبر ظنى الصدور ، اگر جمع عرفى ممكن باشد ، به آن عمل مىشود ، مانند : حمل مطلق بر مقيد و عام بر خاص ، و اگر جمع عرفى ممكن نباشد ، به قواعد باب تعارض مراجعه مىشود . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 163 . تعارض خبرين مقطوع الصدور تنافى ميان مدلول دو خبر قطعى الصدور تعارض خبرين مقطوع الصدور ، مقابل تعارض خبرين مظنون الصدور و به معناى تنافى ميان مدلول دو خبرى است كه نسبت به صدور آنها از معصوم عليه السّلام قطع وجود دارد ، چه سبب قطع ، تواتر و چه همراه بودن خبر واحد با قرينه قطعى باشد . رفع تعارض در چنين مواردى با اجراى قواعد باب تعارض صورت مىگيرد . نكته اول : برخى از اصوليون ، تعارض دو خبر مقطوع الصدور را از محدوده باب تعارض بيرون مىدانند . نكته دوم : در صورتى كه جمع عرفى دو خبر مقطوع الصدور متعارض ممكن نباشد ، بايد به سراغ مرجحات رفت ، اما روشن است كه مرجحات سندى در اين مقام جريان ندارد . حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 163 . تعارض خبرين واحد ر . ك : تعارض خبر واحد و خبر واحد تعارض در اسناد ر . ك : تعارض سندى تعارض در دلالات ر . ك : تعارض دلالى تعارض در محاورات عرفى ر . ك : تعارض در محيط تشريع . تعارض در محيط تأليف ر . ك : تعارض در محيط تشريع . تعارض در محيط تشريع تنافى ميان دو حكم يا قانون در حوزه قانونگذارى تعارض و تنافى ميان دو يا چند سخن از يك گوينده ، نزد عرف و عقلا به حسب موارد فرق مىكند ؛ گاهى عرف و عقلا دو سخن صادر شده از يك گوينده را در حوزه قانونگذارى و محيط تشريع غير متعارض مىبينند ، درحالىكه اگر همين دو سخن در حوزه تأليف كتاب و يا در سخنرانى و گفتگوهاى معمولى از يك شخص صادر شود او را متّهم به تناقضگويى مىكنند . اين تفاوت ، ناشى از آن است كه عرف معمول و رايج در محيط تشريع و قانونگذارى با ساير موارد فرق مىكند ؛ در عرف قانونگذارى ، اين امر رايج است كه مثلا قوانين كلّى ، عام و مطلق را در يك فصل بيان كنند و در فصول ديگر به بيان حدود و مخصّصها و قيود آن قوانين بپردازند . ازاينرو ، در